Transforensische psychiatrie kan criminalisering voorkomen

“Ik wil een brug slaan tussen reguliere psychiatrie, die focust op de stoornis, en de forensische psychiatrie, waar de nadruk vooral ligt op een al gepleegd delict en de kans op herhaling. De transforensische zorg pakt meervoudige, complexe problematieken als geheel aan en biedt daarmee perspectief voor patiënten die tussen wal en schip vallen.” Er is daarbinnen aandacht voor behandeling alsook voor risicomanagement. Het zijn mensen die een maat te groot zijn voor de reguliere psychiatrie maar (nog) geen recht hebben op forensische zorg.

Grote kloof tussen reguliere en forensische psychiatrie

Joost werkte ruim 22 jaar in een reguliere gesloten afdeling en maakte in 2011 de overstap naar de forensische psychiatrie. In zijn lange loopbaan als psychiater zag Joost een te grote kloof tussen reguliere en forensische psychiatrie. “Sinds 2011 zien we in toenemende mate -tussen 2011 en 2016 zien we het aantal meldingen met 82% schrikbarend stijgen- dat de media melding maken van 'de verwarde mens', zoals deze personen in de maatschappij worden omschreven. Een voorbeeld hiervan is de moord op politica Els Borst. In het profiel van de dader zien we dat deze persoon niet in zorg was, maar wel eerder in aanraking was geweest met Justitie. Dit bracht een discussie op gang: Wat is dit en wat moeten we hiermee?” De manier waarop een patiënt terecht komt in de hulpverlening is cruciaal. “Komt een patiënt voor het eerst in beeld bij wit of blauw? Dat bepaalt nu voor een groot deel welke afslag wordt genomen: naar de reguliere of de forensische psychiatrie, terwijl de onderliggende, psychiatrische stoornis vaak hetzelfde is.”

De gedachte van de transforensische psychiatrie is eenvoudig: Geef een patiënt de zorg die nodig is, zowel qua behandeling als qua beveiliging, met als uitgangspunt de aanwezige psychopathologie. Ook het daarmee samenhangende probleemgedrag moet volledig leidend zijn in de beslissing waar en hoe een patiënt wordt behandeld. Dat klinkt simpel, maar in de praktijk zijn nog vele hobbels te nemen. “De patiëntencategorie waar we het hier over hebben is in de reguliere GGZ niet zo gewild, gezien het hoge agressierisico en de spanningsvelden waarin een behandelaar terecht kan komen. Daarbij speelt de publieke opinie ook een rol: de media zoomen vooral in op calamiteiten, waarin weinig ruimte is voor nuance.”

Wetenschappelijke publicatie

Joost verheugt zich nu in een toenemende belangstelling voor zijn gedachtegoed, dat hij samen met een aantal directe collega's heeft doorontwikkeld. “Het is een moeizaam proces, waarbij ik steeds weer opnieuw mijn boodschap moet verkondigen. We hebben inmiddels de aandacht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid en ook vanuit Belgische instellingen en de Universiteit van Leuven is interesse getoond.” Trots is de 65-jarige praktijkhoogleraar op het feit dat zijn visie onlangs is vastgelegd in een wetenschappelijk artikel in het Amerikaanse tijdschrift Behavioural Sciences & the Law (oktober 2022). “Voor mij is het een geruststellende gedachte dat het concept Transforensische Psychiatrie niet meer verloren gaat. Het blijft altijd oproepbaar via internet, waardoor mijn missie al grotendeels geslaagd is. Als missionaris voor de toepassing van transforensische psychiatrie ben ik erg blij te zien dat ook mijn jongere collega's binnen Radix dit gedachtegoed blijvend willen agenderen.”

Behandeleffectmetingen van het transforensisch, klinisch behandelaanbod laten zien dat de formule werkt op het niveau van risico-reductie, verbetering in het psychiatrische toestandsbeeld en een toename van beschermende factoren. “Ik verwacht dat goede transforensische zorg onze maatschappij uiteindelijk veel geld en narigheid zal besparen. Mijn hoop is dan ook dat uiteindelijk in heel Nederland de Transforensische Psychatrie raakt ingebed.”