Persoonlijk verhaal

Step Vaessen

Step Vaessen is Al Jazeera correspondent in Indonesië en oud NOS-verslaggever. ‘Als het met de ander goed gaat, gaat het mij ook goed: zo wordt in Indonesië gedacht. Daar kunnen we van leren.’

Step VaessenHeb je zelf ervaring met de geestelijke gezondheidszorg?

 ‘Ik heb familieleden die hulp van de ggz nodig hebben. Daardoor heeft de psychiatrie als onderwerp al lange tijd mijn aandacht. Toen ik nog voor de NOS werkte, heb ik een reportage gemaakt over hoe wij patiënten aan hun lot overlaten. In Nederland is vrijheid een groot goed. Dat gaat zo ver dat de overheid haar burgers de vrijheid geeft om vervuild en in zichzelf gekeerd op straat te leven. Dat is een vorm van onverschilligheid. Een rijk land als het onze heeft de plicht mensen die het nodig hebben te verzorgen. En niet pas als iemand de bodem heeft bereikt en een gedwongen opname binnen juridische kaders mogelijk is. Waar wachten we op? Moet het eerst fout gaan? Als naaste ben ik in de situatie geweest dat ik slechts machteloos kon toekijken. Dat was heel treurig.’

Je woont en werkt in Indonesië, een islamitisch land. Gaat het daar anders?

‘Indonesiërs kennen een enorme gemeenschapszin. Het is heel vanzelfsprekend dat je voor elkaar zorgt. Niet alleen voor je partner of kind, maar ook voor je ouders, neven, buurvrouw. Ik heb van die cultuur veel geleerd. Je leeft immers niet alleen, maar met mensen samen. Als het de ander goed gaat, gaat het mij ook goed: zo wordt daar gedacht. In Nederland kijken we gemakkelijk weg en denken we dat wie psychisch ziek wordt er zelf schuld aan heeft. Die persoon is dan niet sterk genoeg en aan zwakke mensen hebben we in deze maatschappij niets. Dat lijkt hier de sfeer.’

Hoe is het met de ggz in Indonesië gesteld?

‘Die is niet goed, daar moet ik ook eerlijk over zijn. Instellingen zijn er nauwelijks en lopen vijftig jaar op Nederland achter. Ik heb gezien dat mensen uit onmacht hun psychisch zieke familielid in een schuurtje hadden vastgebonden. Dat is overigens sinds kort verboden. Ik denk dat ik er maar weer eens een verhaal over maak: kijken of de wet vruchten afwerpt.’

Het systeem in Nederland veranderen lukt op de korte termijn niet. Wat wel?

‘Er moet meer bekendheid worden gegeven aan wat het betekent om psychisch ziek te zijn; het liefst op een manier die dicht bij de mensen staat. Dus niet abstract en met veel cijfers, maar invoelbaar. Dat doe ik in mijn werk ook. Mensen moeten de wereld even door de ogen van die ander gaan zien, zodat ze kunnen voelen hoe het is om vluchteling, aardbevingsslachtoffer of patiënt te zijn. Er is nog veel onwetendheid en de doorsnee burger gaat niet achter het internet zitten om eens wat over de psychiatrie te lezen. Ga ermee de boer op en leg uit dat iemand die verloederd op straat leeft dat zo niet heeft gewild. Dat die persoon ziek is; dat dit maatschappelijke dilemma’s met zich meebrengt. En leg uit dat burgers zelf iets kunnen doen, te beginnen met niet weg te kijken.’